Jak zbudować efektywny rynek kapitałowy w Europie [cz. 1]

Grzegorz Kaliszuk

Fundusze Inwestycyjne

07/07/2024

Rozwój rynków kapitałowych stanowi jedną z głównych wyzwań Unii Europejskiej w ostatnim czasie. Podjęto nowe starania na rzecz wzmocnienia rynków kapitałowych UE w świetle bardzo pilnych potrzeb finansowych i konieczności zwiększenia konkurencyjności europejskich firm.

Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych– ang. European Securities and Markets Authority (ESMA) w sposób kompleksowy ocenił stan rynków kapitałowych w UE. ESMA określił jednocześnie sposoby zwiększenia skuteczności i atrakcyjności tych rynków w długoterminowej perspektywie. Zdaniem urzędu nadzoru stworzenie efektywnych i atrakcyjnych rynków kapitałowych wymaga poprawy szeroko rozumianego ekosystemu rynkowego oraz skupienie się na potrzebach inwestorów i przedsiębiorstw.

Zalecenia ESMA koncentrują się na następujących kwestiach

• Obywatele Unii Europejskiej: Proste, opłacalne możliwości inwestycyjne mają kluczowe znaczenie dla wzmocnienia pozycji obywateli w zakresie inwestowania ich oszczędności na rynkach kapitałowych, które zaspokajają ich długoterminowe potrzeby.
• Przedsiębiorstwa z Unii Europejskiej: Zróżnicowane i zrównoważone możliwości finansowania mają kluczowe znaczenie dla stymulowania wzrostu gospodarczego i innowacji w UE, zwłaszcza dla sektora małych i średnich spółek.
• Regulacje i nadzór Unii Europejskiej: Rynki kapitałowe UE muszą być elastyczne. Najważniejsze zalecenia mające na celu rozwiązanie tego problemu obejmują modernizację ram regulacyjnych UE w celu uwzględnienia nowych narzędzi, takich jak skuteczne uprawnienia w zakresie restrukturyzacji spłaty.

Jak dzisiaj wyglądają rynki kapitałowe w Unii Europejskiej

Rynki kapitałowe są siłą napędową nowoczesnych gospodarek, odgrywają bowiem kluczową rolę w finansowaniu działalności gospodarczej i napędzaniu innowacji. Zapewniają jednocześnie przedsiębiorstwom platformę do pozyskiwania finansowania. Rynki kapitałowe umożliwiają tym samym przedsiębiorstwom inwestowanie w ekspansję, badania i rozwój, napędzając wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy. Chociaż Europa ma bogatą historię rynków kapitałowych, pozostaje ona utrudniona przez nadmierne poleganie na systemie bankowym i rozproszenie tych rynków (giełdy nadal działają na szczeblu krajowym i bez transgranicznego portfela zleceń, co prowadzi do dalszego rozdrobnienia płynności).

Mimo że w tym okresie poczyniono stopniowe postępy w zakresie poprawy efektywności, skali i odporności, rynki kapitałowe UE pozostają słabo rozwinięte. Na przykład:

• pod koniec 2023 r. udział UE-27 w kapitalizacji globalnego rynku akcji wynosił zaledwie 11%  w porównaniu z 45%. w przypadku USA.
• co więcej, w ciągu ostatnich 15 lat udział ten zmniejszył się, w 2009 r. wynosił 16 % w UE-27 i 34% w USA.
• dane dotyczące notowań publicznych, również przedstawiają podobny obraz, zgodnie z którym udział UE w globalnych IPO w latach 2015–2020 pod względem wartości wynosił 15%, czyli mniej niż połowę wartości w USA wynoszącej 32%.

Sektor zarządzania aktywami w UE przedstawia podobnie rozdrobniony obraz:

• w III kwartale 2023 r. w UE było zarejestrowanych 31 004 funduszy UCITS,
• w porównaniu do 11 996 funduszy inwestycyjnych/ETF-ów w USA.

Ta znaczna liczba funduszy inwestycyjnych w UE wpływa na skalowalność funduszy. W 2021 r. przeciętny amerykański fundusz inwestycyjny miał aktywa netto o wartości 2,7 mld euro, w porównaniu z 0,4 mld euro w przypadku przeciętnego funduszu UCITS (prawie 7 razy mniej). W Unii Europejskiej potrzebna jest nowa dynamika aby stworzyć prawdziwy jednolity rynek kapitału UE, który może wspierać inwestorów i przedsiębiorstwa. Wzmocnienie rynków kapitałowych UE wymaga mobilizacji nowego i bardziej długoterminowego kapitału w różnych sektorach gospodarki.

Tradycyjnie, gospodarstwa domowe w UE mają skłonność do polegania na depozytach bankowych w celu zabezpieczenia swoich oszczędności, nawet jeśli wartość tych oszczędności może się z czasem zmniejszyć. W latach 2015–2021 gospodarstwa domowe w UE-27 posiadały średnio 32% swoich aktywów finansowych w gotówce i depozytach, w porównaniu z zaledwie 13% w USA. New Financial szacuje, że 5-procentowe przesunięcie oszczędności gospodarstw domowych z depozytów na inwestycje na rynku kapitałowym w UE mogłoby odblokować dodatkowe 1,8 bln euro na wsparcie wzrostu gospodarczego i innowacji.

Aby jednak rozwinąć i wzmacniać kulturę inwestycji detalicznych i większe zaufanie wśród obywateli UE, muszą istnieć odpowiednie warunki, a obywatele muszą być pewni korzyści płynących z ich udziału w rynkach kapitałowych. Wymaga to odpowiedniego zestawu prostych produktów inwestycyjnych, które:

• są proste,
• łatwo dostępne,
• opłacalne,
• połączone z dostępnością niezależnego doradztwa i wspierane przez odpowiedni poziom ochrony inwestorów.

Inwestycje detaliczne można również stymulować poprzez stosowanie odpowiednich zachęt, w szczególności poprzez stosowanie korzystnych zachęt podatkowych przez rządy krajowe.

O konkretnych zaleceniach ESMA w obszarze rozwoju rynków kapitałowych na gruncie:

• poszerzenia możliwości inwestycyjnych obywateli UE,
• zwiększenia finansowania europejskich przedsiębiorstw
• poprawy elastyczności regulacyjnej, spójności nadzorczej i globalnej konkurencyjności

w następnej części artykułu.